Zamjena izrečene kratkotrajne kazne zatvora novčanom kaznom na zahtjev osuđenog lica uvedena je u domaće krivično zakonodavstvo Krivičnim zakonikom Republike Srpske iz 2000. godine. Kasnijim zakonskim izmjenama doživjela svojevrsnu metamorfozu od evolucije shvatanja šta je kratkotrajna kazna zatvora, visine novčanih iznosa kojima se zamjenjuje, nestajanja i ponovnog pojavljivanja u zakonu. Ovaj pravni institut je napušten 2017. godine donošenjem novog Krivičnog zakonika Republike Srpske i uvođenjem instituta izuzetnog izricanja kratkotrajne kazne zatvora, da bi ubrzo bio vraćen njegovim izmjenama i dopunama, uz paralelno egzistiranje prethodno spomenutog instituta. Ponovo je prestao da se primjenjuje Odlukom Ustavnog suda Republike Srpske od 24. septembra 2025. godine, da bi ga zakonodavac samo šest mjeseci kasnije, 18. marta 2026. godine, u nešto izmijenjenom obliku ponovo vratio u pravni sistem. Autor u radu analizira sadržinu ova dva instituta, njihovu međusobnu usklađenost i usklađenost sa drugim odredbama krivičnog zakonodavstva i refleksije na druge institute koje zakonodavac nije tome prilagođavao ili uklanjao iz pravnog poretka, a što sve utiče na njihovu praktičnu primjenu, ukazuje na određene slabosti i otvara potrebu njihovog otklanjanja. O razlozima vraćanja zamjene kazne zatvora autor se ovom prilikom nije bavio jer to izlazi iz obima samog rada i problematike koja se analizira.
Key words: zatvor, kratkotrajna kazna, zamjena, izuzetnost.